زمین خوردن در سالمندی رایج است و خطر آن با بالا رفتن سن بیشتر میشود، ولی از بسیاری از زمین خوردنها میشود پیشگیری کرد. ورزش منظم، مرور داروها با پزشک، معاینهٔ چشمها و ایمن کردن خانه از کارهایی است که خطر را کم میکند. اگر هم زمین خوردید، دانستن روش درستِ بلند شدن و کمک خواستن جلوی آسیب بیشتر را میگیرد.

چه چیزهایی خطر زمین خوردن را بیشتر میکند؟
زمین خوردن بیشتر وقتها بیدلیل پیش نمیآید. اینها خطر را بیشتر میکنند:
- ضعف عضلهها و مشکل تعادل و راه رفتن: با بالا رفتن سن عضلهها ضعیفتر میشوند.
- افت فشار خون هنگام برخاستن: وقتی از حالت خوابیده یا نشسته بلند میشوید، فشار خون ممکن است زیاد پایین بیاید و تعادلتان را به هم بزند.
- کم شدن بینایی و شنوایی: حتی تغییرهای کوچک در دیدن و شنیدن با خطر بیشتر زمین خوردن همراه است. مشکلهای گوش هم ممکن است بر تعادل اثر بگذارد.
- برخی بیماریها: دیابت، بیماری قلب، مشکلهای تیروئید، عصبها، پاها و رگها، آرتروز، سکتهٔ مغزی، پارکینسون و زوال عقل.
- شتاب برای رسیدن به دستشویی: مثلاً وقتی کنترل ادرار دشوار است.
- داروها: برخی داروها سرگیجه یا گیجی میآورند. هرچه شمار داروهایتان بیشتر باشد، احتمال زمین خوردن بیشتر است.
- درد پا و کفش ناایمن: مانند کفش بیپشت یا پاشنهبلند.
- خطرهای خانه و بیرون: مانند قالیچهٔ لغزنده، کف خیس و نور کم.
خیلیها از زمین خوردن میترسند و برای همین کمتر راه میروند و کمتر از خانه بیرون میآیند. ولی فعال ماندن بدن را سالم نگه میدارد و خودش به پیشگیری از زمین خوردن کمک میکند. نگذارید این ترس شما را از حرکت بازدارد.
برای پیشگیری چه کارهایی از دستمان برمیآید؟
- فعال بمانید و تمرین تعادل و قدرت بکنید. ورزش منظم عضلهها را قوی و مفصلها را نرم نگه میدارد. تمرینهایی که تعادل را به کار میگیرند از راههای اثرگذار پیشگیریاند؛ تایچی و یوگا تعادل و قدرت عضله را بهتر میکنند و تمرین با وزنه یا کش ورزشی عضله میسازد. دستکم دو بار در هفته تمرین قدرت و تعادل داشته باشید و برنامهای انتخاب کنید که برای شما مناسب باشد.
- داروهایتان را با پزشک یا داروساز مرور کنید. اگر دارویی خوابآلوده یا گیجتان میکند یا فکر میکنید بر تعادلتان اثر گذاشته، به پزشک یا داروساز بگویید.
- چشم و گوشتان را معاینه کنید. معاینهٔ منظم چشم و سنجش شنوایی را فراموش نکنید. با عینک یا عدسی تازه، برای عادت کردن به خودتان وقت بدهید. اگر سمعک دارید، اندازه باشد و آن را بگذارید.
- آرام برخیزید. تند بلند شدن ممکن است فشار خون را پایین بیاورد. از پزشک بخواهید فشار خونتان را در حالت خوابیده و ایستاده بسنجد.
- کفش مناسب بپوشید. کفشِ کفلاستیکی، نلغز و پاشنهکوتاه، یا دمپاییای که اندازه باشد و از پا درنیاید. با جوراب یا کفش و دمپاییِ کفصاف روی پله و کف خانه راه نروید.
- اگر لازم است، عصا یا واکر به کار ببرید. وسیله باید اندازهٔ شما باشد. فیزیوتراپیست یا کاردرمانگر میتواند بگوید چه وسیلهای به کارتان میآید و طرز درست استفاده را یادتان بدهد.
- خوب بخورید و بنوشید و خوب بخوابید. کم خوردن و کم نوشیدن ممکن است سرتان را سبک کند و خستگی هم احتمال زمین خوردن را بیشتر میکند.
- الکل ننوشید. الکل تعادل را به هم میزند.
- دستهایتان را آزاد نگه دارید. کیف دوشی یا کولهپشتی دست را برای گرفتن نرده آزاد میگذارد.
- روی زمین خیس یا یخزده بیشتر احتیاط کنید. در هوای بد اگر میشود در خانه بمانید.
- مراقب استخوانهایتان باشید. استخوان سالم جلوی زمین خوردن را نمیگیرد، ولی احتمال شکستگی را کم میکند. غذای دارای کلسیم بخورید و دربارهٔ ویتامین دی و پوکی استخوان با پزشک صحبت کنید.
فهرست وارسی برای ایمن کردن خانه
بسیاری از زمین خوردنها در خانه پیش میآید. با این فهرست خانه را اتاق به اتاق وارسی کنید.
کف، پله و راهرو
- جاهایی را که راه میروید مرتب نگه دارید. کتاب، کاغذ، لباس و کفش را روی زمین و پله نگذارید.
- سیمهای برق و تلفن را کنار دیوار و دور از مسیر رفتوآمد ببرید.
- فرشها باید محکم روی زمین بنشینند و نلغزند. قالیچه و پادریِ کوچک و لغزنده را بردارید.
- در هر دو طرف پله نردهٔ محکم داشته باشید و هنگام بالا و پایین رفتن، حتی وقتی چیزی در دست دارید، نرده را بگیرید.
- روی کفِ تازه شسته و خیس راه نروید و هر چه روی زمین ریخت، همان موقع پاک کنید.
- مبل و میز، بهویژه میزهای کوتاه، را طوری بچینید که سر راهتان نباشند.
- برای رسیدن به جاهای بلند روی صندلی یا میز نایستید؛ کمک بخواهید. چیزهایی را که زیاد به کار میبرید جایی بگذارید که دستتان آسان به آنها برسد.
نور
- کنار تخت چراغخواب و کلید برق داشته باشید و یک چراغقوه هم کنار تخت بگذارید.
- شبها چراغ حمام و دستشویی را روشن بگذارید یا چراغخواب بگذارید.
- بالا و پایین پله و دو سرِ راهروهای بلند کلید برق داشته باشید.
حمام و دستشویی
- کنار توالت و درون و بیرونِ دوش یا وان دستگیره نصب کنید.
- هر جا که خیس میشود کفپوش نلغز بگذارید.
بیرون از خانه
- پلههای ورودی نباید شکسته یا ناهموار باشند. روی پلههای بیرون نوار یا پوشش نلغز بگذارید.
- شبها چراغ ورودی را روشن بگذارید.
- در زمستان روی گذرگاههای یخزده نمک یا شن بپاشید.
برای روز مبادا آماده باشید
- هنگام رفتوآمد در خانه تلفن همراهِ شارژشده را با خودتان داشته باشید و شبها تلفن را کنار تخت بگذارید.
- شمارههای اضطراری، از جمله ۱۱۵، را با خط درشت کنار تلفن بنویسید و در تلفن همراه ذخیره کنید.
- با یکی از اعضای خانواده یا دوستان قرار بگذارید که هر روز از هم خبر بگیرید.
اگر زمین خوردید
آرام بمانید و چند نفس عمیق بکشید. یکی دو دقیقه همانجا بمانید و ببینید جایی درد یا آسیب دارد یا نه. تند یا نادرست بلند شدن ممکن است آسیب را بدتر کند.
اگر میتوانید بلند شوید
- عجله نکنید. به پهلو بچرخید و کمی صبر کنید تا بدن و فشار خونتان آرام بگیرد.
- با کمک دستها آرام روی دستها و زانوها بیایید.
- چهار دست و پا تا یک چیز محکم، مانند صندلی سنگین، بروید.
- دستها را روی آن بگذارید، یک پا را جلو بیاورید و کف آن را روی زمین بگذارید. زانوی پای دیگر روی زمین بماند.
- آرام بلند شوید، بچرخید و روی صندلی بنشینید. مدتی بنشینید تا حالتان جا بیاید.
اگر نمیتوانید بلند شوید
- اگر تلفن دم دستتان است، کمک بخواهید یا با ۱۱۵ تماس بگیرید. اگر نیست، با صدا زدن یا کوبیدن به دیوار یا کف، دیگران را خبر کنید.
- خودتان را گرم نگه دارید. هر چه دم دست است، مانند پتو، حوله یا لباس، رویتان بکشید.
- بدنتان را تکان بدهید: از این پهلو به آن پهلو بچرخید یا دست و پا را آرام حرکت دهید. حدود هر نیم ساعت جابهجا شوید تا زخم فشاری پیدا نشود.
اگر کس دیگری زمین خورده است
او را گرم و راحت نگه دارید. اگر خودش میتواند، با احتیاط کمکش کنید بلند شود؛ ولی سعی نکنید خودتان او را از زمین بلند کنید. اگر ممکن است سر، گردن، کمر یا لگنش آسیب دیده باشد یا نمیتواند بلند شود، با ۱۱۵ تماس بگیرید.
