کلاهبرداری تلفنی، پیامکی و اینترنتی برای هر کسی پیش میآید؛ جوان یا سالمند، باسواد یا کمسواد. کلاهبردارها حرفهایاند، قانعکننده حرف میزنند و وقتی سراغ شما میآیند که انتظارش را ندارید. اگر برای شما یا یکی از نزدیکانتان پیش آمده است، جای شرمندگی نیست. با شناختن چند نشانه و داشتن چند عادت ساده میتوانید جلوی بیشترشان را بگیرید.
کلاهبردارها چطور کار میکنند
شکلها عوض میشود، ولی ترفندها تقریباً همیشه همین چهار تاست. هدف همهشان این است که پیش از فکر کردن، کاری بکنید.
- خودشان را مهم و رسمی نشان میدهند. میگویند از بانک، اداره، دادگاه، پلیس یا شرکت مخابرات تماس گرفتهاند.
- عجله میسازند. «همین الان»، «تا یک ساعت دیگر»، «وگرنه حسابتان بسته میشود».
- با احساس شما بازی میکنند. میترسانند، امیدوار میکنند یا دلتان را میسوزانند.
- چیز کمیاب یا مفت وعده میدهند. جایزه، سود زیاد، تخفیف استثنایی یا درمان قطعی یک بیماری.
یک نکتهٔ مهم: کلاهبردار میتواند کاری کند که روی گوشی شما شمارهٔ واقعی بانک یا اداره نشان داده شود. پس شمارهای که روی صفحه میبینید دلیل درستیِ تماس نیست.
شکلهای رایج
- تماس از طرف «بانک» یا «اداره»: میگویند حسابتان مشکل دارد یا باید اطلاعاتتان را «بهروز» کنند و شمارهٔ کارت، رمز یا کدی را که همان لحظه پیامک شده میخواهند.
- پیامک با پیوند: پیامکی دربارهٔ جایزه، بستهٔ پستی، یارانه، ابلاغیه یا شکایت که میخواهد روی یک نشانی بزنید یا برنامهای نصب کنید.
- «برنده شدهاید»: برای گرفتن جایزه باید اول مبلغی بپردازید یا اطلاعات حسابتان را بدهید.
- «یکی از بستگان گرفتار شده»: کسی خودش را نوه، فرزند یا دوست او معرفی میکند و میگوید تصادف کرده یا بازداشت شده و فوری پول لازم دارد.
- «گوشی یا رایانهتان ایراد دارد»: میخواهند برنامهای نصب کنید تا «از راه دور درستش کنند». با این کار اختیار دستگاه و حساب بانکی شما به دستشان میافتد.
- فروشگاه و درگاه پرداخت جعلی: صفحهای شبیه صفحهٔ بانک که فقط برای برداشتن اطلاعات کارت ساخته شده است.
- سرمایهگذاری با سود تضمینی: سود بالا، بدون خطر، «فقط تا امروز».
چند قاعدهٔ ساده که جلوی بیشترشان را میگیرد
- رمز و کد تأیید را به هیچکس نگویید. رمز کارت، رمز دوم، کدی که پیامک میشود و عددهای پشت کارت فقط مال شماست. بانک و اداره هیچوقت با تماس تلفنی اینها را از شما نمیپرسند.
- روی پیوند پیامک و پیام ناشناس نزنید و برنامهای را که کسی در تماس یا پیام میفرستد نصب نکنید.
- اگر شک کردید، قطع کنید. بیادبی نیست. چند دقیقه صبر کنید و خودتان به شمارهای زنگ بزنید که پشت کارت بانکی یا روی قبض و دفترچهتان نوشته شده است، نه شمارهای که در همان تماس یا پیامک دادهاند.
- به کسی که نمیشناسید یا پشت تلفن است پول منتقل نکنید. پولی که رفت، بیشتر وقتها برنمیگردد.
- به کسی اجازه ندهید از راه دور به گوشی یا رایانهتان وصل شود. اگر دستگاه ایراد دارد، آن را به یک آشنای مطمئن یا تعمیرکار محل نشان بدهید.
- برای تصمیم پولی عجله نکنید. هر کاری که «همین الان» باید انجام شود، میتواند تا فردا صبر کند. پیش از آن با یکی از افراد مطمئن خانواده مشورت کنید.
- حسابتان را زیر نظر داشته باشید. پیامکهای برداشت و صورتحساب را نگاه کنید. اگر برداشتی دیدید که نمیشناسید، به بانک خبر بدهید.
- گوشی را بهروز نگه دارید و اگر برنامه یا حسابی «ورود دومرحلهای» دارد، آن را روشن کنید. اگر بلد نیستید، از یکی از نزدیکان کمک بگیرید.
جملهای که همیشه میتوانید بگویید: «الان نمیتوانم صحبت کنم. خودم با بانک تماس میگیرم.» و قطع کنید. کسی که واقعاً از بانک زنگ زده باشد از این حرف ناراحت نمیشود.
اگر فکر میکنید کلاهبرداری شده است
هر چه زودتر دست به کار شوید، بهتر است.
- همان لحظه به بانک خبر بدهید. به شمارهٔ پشت کارت زنگ بزنید یا به شعبه بروید و بخواهید کارت و حساب را مسدود کنند و جلوی تراکنش را بگیرند.
- دیگر پولی نفرستید و جواب تماس و پیام آنها را ندهید.
- رمزها را عوض کنید: رمز کارت، رمز اینترنتبانک و رمز هر حسابی که ممکن است لو رفته باشد.
- اگر برنامهای نصب کردهاید یا به کسی دسترسی دادهاید، به بانک بگویید و گوشی را به فرد مطمئنی نشان بدهید تا آن برنامه پاک شود.
- مدرکها را نگه دارید: پیامکها، شمارهها، ساعت تماس و رسید پرداخت. پاکشان نکنید.
- به پلیس گزارش بدهید. با ۱۱۰ تماس بگیرید یا به پلیس فتا مراجعه کنید. اگر تهدید شدهاید، همان لحظه با ۱۱۰ تماس بگیرید.
- مراقب کلاهبرداری دوم باشید. کسی که یک بار پول از دست داده، دوباره هدف میشود؛ بهویژه با وعدهٔ «پولتان را پس میگیریم». برای پس گرفتن پول به هیچ ناشناسی پول ندهید.
- با کسی حرف بزنید. این اتفاق حال آدم را بد میکند. آن را پنهان نکنید و به یکی از نزدیکان بگویید.
اگر نگران پدر یا مادرتان هستید
- بدون سرزنش دربارهٔ این ترفندها حرف بزنید. کسی که بترسد سرزنش شود، دفعهٔ بعد چیزی نمیگوید.
- با هم قرار بگذارید: «هر وقت کسی پشت تلفن پول یا رمز خواست، اول به من زنگ بزن.»
- برای تماسهایی که میگویند «نوهتان گرفتار شده»، یک پرسش یا «رمز خانوادگی» تعیین کنید که فقط خودتان جوابش را میدانید.
- شمارهٔ بانک و شمارهٔ خودتان را بزرگ بنویسید و کنار تلفن بگذارید.
- اگر خودشان بخواهند، در روشن کردن پیامک برداشت از حساب و بهروز کردن گوشی کمکشان کنید. تصمیم دربارهٔ پول و حساب با خودِ آنهاست.
